Van Kosovo naar Sarajevo: het verhaal van een militair waarnemer in 1993-1994

Vrijheidsschrijvers: Eliane Mortiers en Lisa Schalkwijk

Veteraan: Dominic Hoogsteder

Het verhaal van onze veteraan

Het interview met de veteraan was erg goed verlopen en erg interessant voor ons allebei. Onze veteraan is een groot aantal jaar in dienst geweest van Defensie en is een aantal maanden uitgezonden geweest naar de oorlog in Bosnië – waarvoor hij zowel in Pristina (Kosovo) als Sarajevo (Bosnië Herzegovina) heeft gezeten. Hij deed dit voor de luchtmacht als ‘military observer’, maar onder de tak van de UN in de missie UNPROFOR. De veteraan is, kort samengevat, tevreden over zijn tijd en missie daar en had zelfs indien het had gekund meer willen doen in die oorlog en bij Defensie. Hij kijkt er met een goede blik op terug, met ‘arbeidsvreugde’ en ‘dank’ zoals hij dat benoemde, ondanks de heftigere dingen die hij heeft meegemaakt. De manier waarop hij zo goed nog kon vertellen over vooral ook heftige gebeurtenissen en dat hij zo positief in plaats van geschokt terug kijkt op die periode was toch wel verrassend voor ons als schrijvers en is ons daarom ook goed bijgebleven.

De gedachte achter het kunstwerk

Het kunstwerk (filmpje) wat wij hebben gemaakt probeert de kijkers mee te nemen naar de situatie zoals onze veteraan deze heeft meegemaakt. Dit houdt o.a. in: wat was zijn positie en missie, waar heeft hij gezeten, hoe heeft hij de steden aangetroffen en wat heeft hij gezien en moeten aanzien en wat heeft hij hieraan overgehouden of hoe kijkt hij hierop terug. Al kijkende door het filmpje heen wordt dit duidelijk.

Dit is ook ons doel vanaf het begin geweest om dat duidelijk te willen maken, omdat het interview zo een indruk op ons heeft gemaakt. Het was voor ons belangrijk dat anderen ook zouden meekrijgen dat de veteraan zowel de brute als ook positieve kant van een oorlog heeft kunnen zien. Men denkt vaak alleen aan trauma, stress, heftige dingen, maar het kan dus ook heel andere emoties met zich meebrengen zoals vreugde, vrienden voor het leven en dankbaarheid – wat onze veteraan ons heeft verteld.

Wat neem je mee van operatie vrijheidsschrijvers?

De interactie, het verhaal en de indruk die het interview heeft gemaakt met en van de veteraan nemen wij mee. Onze blik op bepaalde feiten en acties in de oorlog en op de manier van het werk bij Defensie (en de UN) is verbreed en/of veranderd en ook dat nemen we mee voor de toekomst.

Mijn vader overkwam het, ik was een reservist, mijn zoon moest

Vrijheidsschrijvers: Floor Wilke & Daniëlle Haan

Veteraan: Hans Droppert

Het verhaal van onze veteraan

Onze veteraan was Hans Droppert, Hij was een reservist tot 2006 toen hij de gele brief kreeg uit Den Helder met de vraag of hij mee wilde doen aan een missie. hij nam deel aan Operatie Atalanta, een anti-piraterij missie. Hij was een reserve officier bij de Koninklijke Marine.

Wat ons het meest is bijgebleven is dat Hans de ervaring erg bijzonder vond. Doordat hij niet meer jong en naief was, maar juist beleerd en ervaren, wist hij precies wat hij moest doen bij verschillende situaties die zich voor deden tijdens de missie. Zijn vader had gestreden in de Tweede Wereldoorlog, zijn zoon is een beroepsmilitair. Hierdoor hadden hij, zijn vader en zijn zoon een bepaalde band met elkaar en soms praatten zij ook met elkaar over ieders ervaringen. Het viel ons op dat Hans erg optimistisch is en heel erg veel zin had in de missie. Hij vond het juist leuk om eindelijk eens als reservist naar voren te kunnen komen.

De gedachte achter het kunstwerk

We werden beide erg aangesproken op Hans zijn quotes. De titel van ons kunstwerk is ook vernoemd naar de quote waar we geïnspireerd door waren.

“Mijn vader overkwam het, ik was een reservist, mijn zoon moest.”

De gedachte achter ons kunstwerk is de bovenstaande quote van Hans. De vader van Hans heeft tijdens de tweede wereldoorlog in het verzet gediend. Hans zelf was reservist die uitgezonden werd naar de Golf van Aden om boten te beschermen tegen piratenrij. De zoon van Hans heeft gediend in Afghanistan. Drie generaties die alle drie een ander verhaal hebben in een andere plek en tijd, maar toch ook verbonden door de bloedband die zij delen en door het beoefenen van hetzelfde beroep.
We kozen ervoor om drie schilderijen te maken, elk met een silhouet van een soldaat in strakke houding en met  verschillende achtergronden die de verschillende missies uitbeelden. De drie schilderijen staan naast elkaar. De eerste schilderij beeld de vader van Hans uit in zijn tijd in het verzet. Daarna komt het schilderij van Hans zelf met als achtergrond de oceaan, die de missie met anti-piraterij uitbeeld. Dan tot slot het schilderij van de zoon van Hans, met de soldaat in de woestijn die uitbeeld zijn diensttijd in Afghanistan.

We vonden het belangrijk dat je bij ons kunstwerk kon zien dat de drie soldaten op iedere schilderij bij elkaar hoorden ook al was de achtergrond anders.

Wat neem je mee van operatie vrijheidsschrijvers?

Floor : Ik vond het vooral een leuke ervaring en vond het leuk een keer kunst te maken voor een ander. Meestal doe ik dat voor een cijfer op school en dan voelt het toch anders. Om nu eens kunst te maken voor een veteraan, en daarmee een verhaal te vertellen, vond ik enerverend en bijzonder.

 

Daniëlle : Ik neem alle nieuwe ervaringen van het project mee. De workshops, de nieuwe contacten, het interview met veteraan, de eindexpositie. Ik heb veel nieuwe dingen meegemaakt in de zeven weken waarin ik mee heb gedaan aan het project. Waarin ik ook samen met mijn buddy het verhaal van een veteraan mog uitbeelden in een vorm van kunst. Het was echt een hele leuke, bijzondere en gave ervaring.

Een Gesplits Hart

Vrijheidsschrijvers: Channah van Boven en Lindsey Kerkvliet

Veteraan: Adriaan Ham

Schouders

Vrijheidsschrijvers: Jelien de Jong en Lise-Lotte Verhoef

Veteraan: Hermy Heymann

Oorlog vanuit het oogpunt van Piet Wit

Vrijheidsschrijvers: Noa Teichmann en Thomas Hoogeboom

Veteraan: Piet Wit

Never a Victim, Always a Fighter

Vrijheidsschrijvers: Shanique van de Buld en Soraya Kruithof

Veteraan: Stefan Nommensen

Het verhaal van onze veteraan

Vooral is ons het meest bijgebleven hoe de veteraan het verhaal vertelde. Hij deed het met passie voor zijn vak en met kracht vanuit zijn eenheid! Vooral toen hij over zijn missies begon, vonden wij enorm interessant en bleven maar aandachtig luisteren! Wij hebben een super gave dag gehad en zijn de veteraan hier heel erg dankbaar voor!

De gedachte achter het kunstwerk

De kolonel heeft aan de Invictus Games deelgenomen en is nu Chief de Mission en nog altijd enorm betrokken bij dit evenement voor gewonde en psychisch beschadigde militairen. Wij wilden daarvoor iets moois maken. Wij hebben zitten denken en zijn uiteindelijk achter zijn motto gekomen waarmee hij aan de Invictus Games deelnam. Zijn motto was: Never a Victim, always a Fighter. Dit vonden wij een mooie titel en geeft meer dan alleen een titel maar ook kracht vanuit hem voor zijn team en hemzelf om door te zetten, hoe hij hiermee naar de Invictus Games is gegaan vonden wij erg sterk van hem en voor zijn team. Hierdoor was de keuze dus al snel gemaakt! :)

Guardian Angels

Vrijheidsschrijvers: Mandy Versteeg en Annefleur Alberts

Veteraan: Marion Meesters

Het verhaal van onze veteraan

Ons is bijgebleven dat op sommige momenten majoor meesters buiten de poort bescherming kreeg door speciaal getrainde mensen. Ook het verhaal van jongens die verhandeld werden als seksslaven vonden wij erg heftig.

De gedachte achter het kunstwerk

Onze gedachte achter dit kunstwerk is voornamelijk de strijd voor gelijkheid tussen man en vrouw. Ook dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.

De Veteraan (bestaat niet)

Vrijheidsschrijvers: Linn van Aanholt en Puck Brouwers

Veteraan: Lieke Delemarre

Het verhaal van onze veteraan

Lieke Delemarre, huisarts en veteraan, heeft gewerkt als militair arts bij de Koninklijke Luchtmacht en is uitgezonden op missies naar Afghanistan (2013) en Mali (2015). In Afghanistan was ze senior medical officer, de huisarts van de Nederlandse troepen en eindverantwoordelijke voor de zorg voor alle troepen. In Mali was Lieke helikopterdokter. Wat ons het meest is bijgebleven aan het interview is de positieve ervaring van Lieke en haar enthousiasme voor defensie. Ook benadrukte ze dat voor vrouwen een rol is weggelegd bij Defensie en dat we vrede en veiligheid moeten blijven waarborgen.

De gedachte achter het kunstwerk

In ons kunstwerk staat onze veteraan, Lieke Delemarre, te midden van andere veteranen. Om specifieker te zijn: tussen de vrouwen die haar voor gingen in een carrière bij Defensie. Ze staat te midden van het Vrouwen Hulpkorps (VHK), voor ze vertrokken met het passagiersschip Willem Ruys naar Nederlands-Indië vanuit de haven van Rotterdam op 29 mei 1948. Daarnaast wordt ze, aan de linkerzijde van de poster, begroet door een reserve Luva van de 1e Luchtwachtgroep Deventer van het Korps Luchtwachtdienst (c.1952-1954). Rechts van Lieke zie je twee leden van het Vrijwillig Vrouwen Hulpkorps, actief in Groot-Brittannië (c.1944-1945). Men denkt bij een veteraan al snel aan een man op leeftijd met vele missies achter de rug. Wij hebben tijdens ons interview geleerd dat men aan de buitenkant niet kan zien wie ons of andere landen heeft geholpen om vrijheid te creëren. Er is geen ‘standaard veteraan’. Man, vrouw, jong en oud: iedereen kan veteraan zijn. Tot slot, we vieren niet alleen 75 jaar vrijheid, maar we vieren ook dat vrouwen nu 75 jaar onderdeel mogen uitmaken van Defensie en kunnen bijdragen aan vrijheid.

Wat neem je mee van operatie vrijheidsschrijvers?

Inspiratie, inzichten en verhalen van veteranen en nieuwe opgedane vaardigheden om deze verhalen te presenteren aan een breed publiek. Bovenal een hele unieke en leerzame ervaring samen met jongeren uit heel Nederland.

Doorzichtige kijk

Vrijheidsschrijvers: Femke en Louna

Veteraan: Pieter Kramer

Het verhaal van onze veteraan

De heer kramer was voor dat hij op uitzending ging onderwijzer op de KMS, en is een duiker geweest. Toen de heer werd uitgezonden naar Bosnië behoorden hij bij het medisch team.

De gedachte achter het kunstwerk

We hebben de heer Kramer niet alleen gevraagd naar zijn uitzendingen maar naar zijn hele diensttijd. We kregen van de heer korte verhaaltjes, en hier wilde we een geheel van maken. Daarom zijn het een aantal tekeningen die gebeurtenissen uit zijn diensttijd voorstellen.

Wat neem je mee van operatie vrijheidsschrijvers?

Van alles wat heb veel opgestoken van de workshops die gehouden werden.

’94 en 96- na mijn missies’

Vrijheidsschrijvers: Suzan Nieuwhof (15jr) en Emma Scheuer (25jr)

Veteraan: Esther Frijlink

Het verhaal van onze veteraan

Esther Frijlink begon op 17e jarige leeftijd haar militaire carrière bij de Landmacht. Omdat ze graag voor het echte Defensiewerk wilde gaan, ging ze in 1994 op missie naar Bosnië, voormalig- Joegoslavië. Ze kreeg te maken met een bevolking die er slecht aan toe was, psychologische oorlogsvoering door de Bosnische Serviërs, en werd samen met haar kameraden 6 dagen lang gegijzeld en gebruikt als menselijk schild tegen de bommen van de VN. Deze heftige gebeurtenissen weerhouden Esther er niet van om in 1996 nogmaals naar Srebrenica af te reizen voor de volgende missie. Ondanks dat ze in 2012 wordt gediagnosticeerd met PTSS is Esther veerkrachtig en positief. Ze wil haar steentje bijdragen aan de maatschappij en doet dit met verschillende projecten waarin voornamelijk jongeren met haar in gesprek gaan.

De gedachte achter het kunstwerk

We voelden vanaf het begin dat ons verhaal het beste tot uiting zou komen in geschreven woord. Daarom hebben we gekozen voor een soort tweeluik waarin het ene verhaal meer ingaat op de feiten en het andere verhaal meer het concept vrijheid behandelt.

Het filmpje hebben we bedacht omdat we hoopten zo een groter publiek te bereiken, waarin beeld en geluid het werk doet.

Wat neem je mee van operatie vrijheidsschrijvers?

We hebben veel bewondering voor Esther en het feit dat ze haar verhaal met ons wilde delen. Ze is positief en krachtig, dat zijn eigenschappen die ons ongetwijfeld blijven motiveren. Ook vertelde Esther hoe belangrijk het is om te praten met elkaar, respect te hebben voor ieder en je vrijheid te omarmen om vervolgens nooit meer te laten gaan. Operatie Vrijheidsschrijvers zat vol belangrijke lessen en leuke contacten, waarvan we denken dat elke jongere hier veel zou leren.